Bosh sahifa / Foydali / Kredit tarixida xato ? Kredit tarixini qanday to‘g‘irlash mumkin.

Kredit tarixida xato ? Kredit tarixini qanday to‘g‘irlash mumkin.

Yangilangan 16.05.2024

O‘qish vaqti 2 daqiqa

Kredit tarixida xato ? Kredit tarixini qanday to‘g‘irlash mumkin.

Mundarija

Ko‘p qarz oluvchilar o‘zlarining kredit tarixlari salbiyligidan aziyat chekishadi. Kredit tarixini qanday qilib to‘g‘irlash mumkinligini ozchilik biladi. Kredit tarixidagi xatolarga, kredit byurolarga ma’lumotlarni uzatishda xatoga yo‘l qo‘ygan banklarning o‘zlari ham sababchi bo‘lishlari mumkin. Ba’zan oilaviy va shaxsiy ishlar kreditni o‘z vaqtida to‘lashga yo‘l qo‘ymaydi, shuningdek begona pasportga kreditni rasmiylashtiradigan firibgarlarning hatti-harakatlari sababli ham kredit tarixi salbiy bo‘lishi mumkin.

Lombarda biror-bir narsani topshirishdan avval, birinchi navbatda durust va batartib kompaniyanini tanlash kerak bo‘ladi. Sizga uch yildan ortiq faoliyat yuritayotgan va yirik lombardlar tarmog‘iga tegishli bo‘lgan lombardni tanlashni maslahat beramiz.

Kredit tarixini buzishi mumkin bo‘lgan eng ko‘p uchraydigan 2 sababni batafsil ko‘rib chiqamiz:

Bankdagi texnik nosozlik va xato tufayli kredit tarixini salbiylashishi. Bu holat sizning kredit tarixingizni to‘g‘irlashning eng oson yo‘lining biridir. Odatda, xatoni yuzaga kelishi aybdor bo‘lgan kreditorni o‘zi uni to‘g‘irlashdan manfaatdor bo‘ladi. Kredit tarixi u (qarz berayotgan bank) tomondan shakllanishidan kelib chiqib, muammo tavsifi bilan kredit tarixini tuzatish to‘g‘risida ariza berilishi kerak.Kredit tarixi kreditor tomonidan tiklanishi shart. Shuningdek, kredit tarixi byurosiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘ng‘iroq qilishingiz mumkin. Noto‘g‘ri ma’lumot yuzasidan nizolashish to‘g‘risidagi sizning arizangiz berilgan keyin, byuro tekshiruv o‘tkazadi va kredit tarixini to‘g‘irlashi mumkin.
Kredit tarixi firibgarlarning aralashuvi sababli salbiylashuvi. Bu holat firibgarlar o‘g‘irlangan hujjatlar yoki undagi ma’lumotlar bo‘yicha kreditni rasmiylashtirganda yuzaga keladi. Bugungi kunda bunday holatlar kam emas. Ko‘pincha, qarindoshlaringizni o‘zi sizning ma’lumotlaringizdan foydalangan holda, kreditni rasmiylashtirishi mumkin. Aslida, shuning uchun mutaxassislar maxinasiyalarni o‘z vaqtida ko‘rish va ma’lumotlarni to‘g‘irlash bo‘yicha choralarni amalga oshirish maqsadida o‘z kredit tarixini muntazam ravishda kuzatib borishni tavsiya etadilar. Agar sizning tarixingizda Siz olmagan kreditlar borligini bilib qolsangiz, zudlik bilan kredit bergan tashkilotni bu to‘g‘risida xabardor qilishingiz va aybsiz ekanligingizni isbotlashga tayyor bo‘lib turishingiz kerak.

Bank kredit tarixidagi xatolarni tuzatishdan bosh tortsa qanday yo‘l tutishi kerak ?

Bunday holatda Siz bankni javobgarlikka tortish uchun sudga murojaat etishingizga to‘g‘ri keladi. Ko‘pincha sud uzoq davom etadi.

Biroq, bu muammodan xalos bo‘lishning boshqa yo‘li yo‘q. Agar sud sizni haq deb topsa, bankning zimmasiga kredit tarixidagi xatolarni to‘g‘irlash majburiyati yuklatilgan qaror qabul qilinadi.

Bankka murojaat qilishdan avval, o‘z tarixingizni batafsil o‘rganib chiqing va shaxsiy kredit reytingizni so‘rab oling. Bu nafaqat o‘z imkoniyatlariz bo‘yicha bilimlaringizni kengayishiga, balki kredit berilishini rad etmaydigan bankni tanlab olishga yordam beradi.

Сергей Панов

Эксперт в страховании, банковской деятельности и актуарных расчётах с 20+ годами опыта в ведущих СК России и зарубежных банках. Имеет физ.-мат. и экономическое образование (МИФИ) и аспирантуру РАНХиГС; прошёл путь от актуария до руководителя финансовых и продуктовых направлений в крупных страховых компаниях России и в банках Республики Узбекистан.

Участвовал во внедрении отчетности по международным стандартам и разработке страховых продуктов в страховых компаниях, имеет авторитетное мнение, основанное на глубокой теоретической и практической базе.
В настоящее время развивает собственный бизнес в финансовой сфере и в сфере AI.

Sizni qiziqtirishi mumkin

Tillani lombardga qanday qo‘yish mumkin.

21.06.2024

2 daqiqa

Tillani lombardga qanday qo‘yish mumkin.

Lombarddan qarz olishni ishonch bilan naq pul olishni qulay va tez yo‘llaridan biri deb aytish mumkin. Sizga kafillar, ko‘plab ma’lumotnomalar va boshqa hujjatlar kerak bo‘lmaydi. Naqd pul olish uchun sizga faqat pasport va garov evaziga berishni istayotgan narsa kerak bo‘ladi.

Va shu yerda savol tug‘iladi: kerakli summani olish uchun lombardga nimani aniq olib kelish kerak ? Eng yutuqli yo‘llardan biri bo‘lib, qimmatbaho metall va toshlardan yasalgan buyumlar hisoblanadi. Barcha zamonlarda tilla qadrlangan va uni odamlar juda yuqori baholaganlar.

Yaxshi lombardda Sizdan shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni talab qilishligi mumkin. Chunki bunday hujjatlar lombardga bila turib o‘g‘irlangan yoki soxta buyumlarni topshirishga uringan firibgarlarni qidirib topishga va buyumlarni o‘z hujjatlariga ko‘ra shaxsan qaytarib olishga yordam beradi. Firibgarga yo‘liqmaslik uchun Sizning ma’lumotlaringiz IIV ma’lumotlari bilan taqqoslanadi. Agar siz 18 yoshga to‘lmagan bo‘lsangiz, biror bir narsani hech qaysi lombardga topshirishni uddala olmaysiz. Shuningdek qarz shartnomasi muddati yakunlanganligi to‘g‘risida xabardor qilish uchun sizdan aloqa telefon raqamingizni ko‘rsatish so‘raladi.

Lombard bilan shartnoma ikki nusxada ro‘yxatga olinadi. Birinchisi sizga, ikkinchisi lombardga beriladi. Shartnomani ikki tomon imzolaydi, shartnomada ular to‘g‘risida axborot ko‘rsatib o‘tiladi. Lombardlar tillani ixtisoslashgan do‘konlarga nisbatan past baholarda olishi ehtimol ko‘pchilikka ma’lumdir. Bunda sizni hech kim aldamaydi – chunki do‘konlar va zargarxonalar buyum narxiga nafaqat ishlatilgan materiallarni, balki do‘konning buyurtmasiga ko‘ra buyum ustida ishlagan zargarning ish haqqisini ham qo‘shishadi. Lombardga esa zargarni ish haqqisini hisobga olish hech qanday ahamiyatga ega emas.

Lombard garovga qo‘yilgan mulkning butligiga javobgardir. Unda mijozlarning barcha buyumlarini shikastlanishi va yo‘qotilishidan himoya qiluvchi sug‘urta bo‘lishi shart. Agar sizning qimmatligingiz bilan biror narsa sodir bo‘lsa, siz tovon pulini olasiz.

Aytaylik, siz tasodifan uzoq vaqtdan beri ishlamayotgan va ta’mirga yaroqsiz bo‘lgan qarindoshingizni antikvar soatini topdingiz. Bunday buyumni o‘zingiz sotishingizni deyarli imkoni yo‘q. Ammo agar siz tillani lombardga qaytarmaslik sharti bilan topshirsangiz, yaxshigina summani olishingiz mumkin.

Lombardga taqinchoqlarni olib borishdan avval, siz uni aniq qaytarib olishingizga ishonch hosil qiling. Biroq ogoh bo‘ling – ko‘pincha lombardlar ushbu vaqtga kredit bo‘yicha katta bo‘lmagan foizlarni belgilashadi. Agar muddat oxiriga siz o‘z taqinchog‘ingizga olishga kelmasangiz, lombard qarz summasini qoplash uchun uni sotish huquqiga ega bo‘ladi.

Batafsil

Ko‘chmas mulkni garovga qo‘yib kredit olish qanday amalga oshiriladi?

08.09.2025

9 daqiqa

Ko‘chmas mulkni garovga qo‘yib kredit olish qanday amalga oshiriladi?

O‘zbekistonda ko‘chmas mulk garovi krediti 2025: to‘liq qo‘llanma

Ko‘chmas mulk garovi asosida kredit olish O‘zbekistonda yirik mablag‘ jalb qilishning eng ishonchli usullaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2025-yilda ushbu moliyaviy vosita jarayonlarni raqamlashtirish va yangi davlat tashabbuslari tufayli yanada qulayroq bo‘ldi. Ushbu qo‘llanma sizga bunday kredit olishning barcha nozik jihatlarini tushunishga yordam beradi – bank tanlashdan tortib shartnoma imzolashgacha.

Ko‘chmas mulk garovi krediti mohiyati va uning 2025-yildagi o‘rni

Ko‘chmas mulk garovi krediti – bu kvartiralar, uylar, yer uchastkalari yoki tijorat ko‘chmas mulklari egalariga o‘z mulklarini sotmasdan bank yoki mikromoliya tashkilotidan pul mablag‘larini olish imkonini beruvchi maxsus moliyaviy mahsulotdir. Ko‘chmas mulk kredit bo‘yicha ta’minot vazifasini bajaradi, bu esa kreditor uchun xatarlarni sezilarli darajada kamaytiradi va qarz oluvchi uchun yanada qulay shart-sharoitlarni ochadi.

2025-yilda ushbu vositaning mashhurligi, ayniqsa, biznes uchun aylanma mablag‘larga muhtoj bo‘lgan tadbirkorlar va yirik xaridlar, ta’lim yoki davolanish uchun mablag‘ talab qiladigan jismoniy shaxslar orasida o‘sishda davom etadi. O‘zbekistonda ko‘chmas mulk garovi asosida kreditlash bozori sezilarli o‘zgarishlarga duch keldi: raqamlashtirish tufayli tartib-qoidalar soddalashdi, turli moliya institutlaridan takliflar ko‘paydi va davlat tashabbuslari bunday kreditlarni aholi uchun yanada qulayroq qildi.

Garovga olinadigan ko‘chmas mulk turlari va baholash xususiyatlari

O‘zbekiston banklari va XMIlari garovga har xil turdagi ko‘chmas mulkni qabul qiladi, ularning har biri o‘ziga xos baholash xususiyatlari va talablariga ega. Yuqori likvidlilik va barqaror bozor qiymati tufayli turar-joy binolari – kvartiralar va xususiy uylar eng ko‘p talab qilinadi. Yer uchastkalari, ayniqsa istiqbolli hududlarda joylashgan yoki tijorat maqsadlarida foydalanishga mo‘ljallangan yer uchastkalari ham garov sifatida talabga ega. Tijorat ko‘chmas mulki – ofis binolari, omborlar, ishlab chiqarish binolari va savdo maydonlari biznes egalariga o‘z biznesini rivojlantirish uchun katta miqdordagi mablag‘larni olish imkonini beradi.

Garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulkka qo‘yiladigan asosiy talablar quyidagilardan iborat: yuridik jihatdan sof bo‘lishi, ya’ni yuklamalar, xatlashlar, sud nizolari va boshqa huquqiy muammolar bo‘lmasligi kerak. Mulkning holati uning qiymatini baholashda muhim rol o‘ynaydi – banklar yaxshi texnik holatdagi, kapital ta’mirlashni talab qilmaydigan obyektlarni afzal ko‘radilar. Joylashuv ko‘chmas mulkning likvidligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi – yaxshi infratuzilma va transport qulayligiga ega rivojlangan hududlardagi obyektlar yuqori baholanadi.

Ko‘chmas mulkni baholash jarayoni odatda bank tomonidan akkreditatsiyadan o‘tgan mustaqil baholovchilar yoki moliya tashkilotining o‘z mutaxassislari tomonidan amalga oshiriladi. Baholash obyektning murakkabligi va mutaxassislarning bandligiga qarab 1 kundan 3 ish kunigacha davom etadi. Baholashning yakuniy summasi tumandagi o‘xshash obyektlarning bozor qiymatiga, ko‘chmas mulkning likvidligiga, uning texnik holatiga va hududni rivojlantirish istiqbollariga bog‘liq. Banklar odatda ko‘chmas mulk bahosining 60-80 foizigacha kredit beradilar, bu esa ularni bozorda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlardan himoya qiladi.

Ko‘chmas mulk garovi asosida kredit olishning bosqichma-bosqich algoritmi

1-qadam: Kreditorni tanlash – birinchi va eng muhim bosqichlardan biri. Banklar va mikromoliya tashkilotlari takliflarini sinchkovlik bilan taqqoslash eng maqbul shartlarni topish imkonini beradi. O‘zbekiston Markaziy bankining amaldagi litsenziyasiga ega bo‘lgan tekshirilgan tashkilotlarga alohida e’tibor qaratish lozim, bu ularning faoliyati ishonchliligi va qonuniyligini kafolatlaydi.
2-qadam: Hujjatlarni oldindan hisoblash va to‘plash diqqat va puxta tayyorgarlikni talab qiladi. Qarz oluvchi va ko‘chmas mulk egasining pasporti, mulkka bo‘lgan huquqni belgilovchi hujjatlar (oldi-sotdi, hadya shartnomasi, meros to‘g‘risidagi guvohnoma), kadastr pasporti, YERRdan yuklamalar yo‘qligi to‘g‘risidagi ko‘chirma, jismoniy shaxslar uchun daromadlar to‘g‘risidagi ma’lumotnomalar yoki biznes uchun moliyaviy hisobotlarni o‘z ichiga olgan to‘liq hujjatlar to‘plamini yig‘ish kerak.

3-qadam: Ariza topshirish banklarning rasmiy veb-saytlari, my.gov.uz davlat xizmatlari portali orqali onlayn yoki moliya tashkilotlari bo‘limlarida oflayn tarzda amalga oshirilishi mumkin. Onlayn arizalar tezroq ko‘rib chiqiladi – odatda 1-2 ish kuni ichida, oflayn arizalarni ko‘rib chiqish esa 5 ish kunigacha davom etishi mumkin.

4-qadam: Garovni baholash va hujjatlarni tekshirish ariza oldindan ma’qullangandan so‘ng amalga oshiriladi. Bank ko‘chmas mulkni tekshirish uchun mustaqil baholovchini tayinlaydi yoki o‘z mutaxassisini yuboradi. Baholash narxi obyektning turi va murakkabligiga qarab 100 ming so‘mdan 500 ming so‘mgacha bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, bankning xavfsizlik xizmati taqdim etilgan hujjatlarning haqiqiyligi va huquqiy xavf-xatarlarning yo‘qligini tekshiradi.

5-qadam: Shartnomani tasdiqlash va imzolash – pulni olishdan oldingi yakuniy bosqich. Baholash va hujjatlarni tekshirishning ijobiy natijalaridan so‘ng bank kreditlashning yakuniy shartlarini tasdiqlaydi va shartnoma tayyorlaydi. Imzolashdan oldin shartnomaning barcha shartlarini diqqat bilan o‘rganish juda muhim – foiz stavkasi, to‘lov jadvali, kechiktirganlik uchun jarima sanksiyalari va muddatidan oldin to‘lash shartlariga alohida e’tibor qaratish lozim.

6-qadam: Pulni olish kredit shartnomasi va garov shartnomasi imzolangandan hamda garov tegishli davlat organlarida ro‘yxatdan o‘tkazilgandan so‘ng amalga oshiriladi. Mablag‘lar qarz oluvchining bank kartasiga, uning hisob raqamiga o‘tkazilishi yoki moliya tashkilotining siyosati va kredit miqdoriga qarab bank kassasi orqali naqd pul shaklida berilishi mumkin.

O‘zbekistonning yetakchi banklarida kreditlash shartlari (2025-y.)

O‘zbekistonda ko‘chmas mulk garoviga beriladigan kreditlar bo‘yicha foiz stavkalari milliy valyutada yillik 17 foizdan 32 foizgacha o‘zgarib turadi. Muayyan stavka bir necha omillarga bog‘liq: kredit miqdori (yirik qarzlar odatda pastroq stavkalarga ega), kreditlash muddati (uzoq muddatli kreditlar yuqori stavkalarga ega bo‘lishi mumkin), ko‘chmas mulk turi (tijorat ko‘chmas mulki ko‘pincha turar-joyga qaraganda yuqori stavkalarga ega) va qarz oluvchining kredit tarixi (benuqson kredit tarixi minimal stavkalarga da’vo qilish imkonini beradi).

Sifatli likvidli ko‘chmas mulk uchun kredit summalari 1-2 milliard so‘mgacha yetishi mumkin, minimal limitlar esa odatda 50-100 million so‘mdan boshlanadi. Bunday kreditlarni qaytarish muddatlari bozordagi eng uzoq muddatlardan biri hisoblanadi – 15-20 yilgacha, bu esa qarz oluvchilarga o‘rtacha oylik to‘lovlarga umid qilish imkonini beradi.

Bank nomi	Dastur	maks. summa	Stavka (yillik)	Muddati	Xususiyatlar
InfinBANK	Ipoteka-2025	2 mlrd so‘m	6 foizdan	20 yoshgacha	Yosh oilalar uchun qulay shartlar
Moliya vazirligi	Davlat dasturi	1,5 mlrd so‘m	16.5-17.5%	15 yoshgacha	Kichik biznesni dastaklash
Xalq banki	Standart	1 mlrd so‘m	18% dan boshlab	10 yilgacha	Tezkor tekshiruv
Kapitalbank	Investor	1,2 mlrd so‘m	17% dan boshlab	12 yoshgacha	Tijorat ko‘chmas mulki uchun

2025-yilning eng jozibador dasturlari orasida birinchi navbatda yosh oilalar va yangi qurilgan uylardan uy-joy sotib olish uchun mo‘ljallangan yillik 6 foizdan boshlanadigan InfinBANKning «Ipoteka-2025» dasturi ajralib turadi. Moliya vazirligi ko‘magidagi davlat dasturlari tijorat ko‘chmas mulki garovi ostida moliyalashtirishga muhtoj bo‘lgan kichik va o‘rta biznes uchun 16,5-17,5 foiz oralig‘idagi stavkalarni taklif etadi. Xalq banki va Kapitalbank mos ravishda investitsiya ko‘chmas mulki uchun arizalarni tez ko‘rib chiqadigan standart dasturlar va ixtisoslashtirilgan mahsulotlarni taklif etadi.

Garov krediti olishda to‘lov qobiliyatini baholash va kredit tarixi

Zamonaviy O‘zbekiston banklari qarz oluvchilarning to‘lov qobiliyatini baholashda rasmiy daromadlarni an’anaviy tahlil qilishdan tashqari yangi yondashuvlarni qo‘llamoqdalar. Moliyaviy muassasalar endi nafaqat potensial mijozning shaxsiy daromadini, balki butun oilaning, shu jumladan er yoki xotinning, shuningdek, kafillarning umumiy daromadini ham hisobga oladi. Bunday kompleks yondashuv qarz oluvchining real moliyaviy imkoniyatlarini yanada xolisona baholash va kredit mablag‘larini qaytarmaslik xatarlarini kamaytirish imkonini beradi.

O‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar va rasmiy tasdiqlangan daromadi bo‘lmagan shaxslar uchun banklar moliyaviy ishonchlilikni baholashning muqobil usullarini ishlab chiqdi. Kredit tashkilotlari so‘nggi 6-12 oy ichida bank kartalari bo‘yicha aylanmalarni, kommunal to‘lovlar tarixini va aliment to‘lovlarining muntazamligini sinchkovlik bilan tahlil qilmoqda. Ushbu ma’lumotlar an’anaviy daromad ma’lumotnomalari bo‘lmagan taqdirda ham qarz oluvchining moliyaviy intizomi to‘g‘risida to‘liq tasavvur hosil qilishga yordam beradi.

Kredit tarixi ko‘chmas mulk garovi asosida kredit olish uchun arizani ma’qullashda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonning har bir fuqarosi kredit tarixini bir yilda bir marta my.gov.uz davlat xizmatlari portali orqali bepul tekshirishi mumkin. Kredit hisobotining muntazam monitoringi bankning qaroriga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan xato va noaniqliklarni o‘z vaqtida aniqlash imkonini beradi. Kredit tarixini yaxshilash izchil ishlarni talab qiladi: barcha mavjud majburiyatlarni o‘z vaqtida to‘lash, to‘lovlarni kechiktirmaslik va kredit yukining oqilona darajasini saqlab qolish.

Ko‘chmas mulk garovi va xavfsizlik choralari orqali kredit olish xavfi

Ko‘chmas mulk garovi ostida kreditni rasmiylashtirishda asosiy xavf – qarzni uzoq vaqt to‘lamagan taqdirda garovga qo‘yilgan mulkni yo‘qotish ehtimoli. Agar qarz oluvchi to‘lovlar jadvalini muntazam ravishda buzsa va kredit shartnomasi bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarmasa, banklar undiruvni garov narsasiga qaratishga qonuniy haqli. Garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulkni sotish jarayoni odatda bir necha oy davom etadi va sud instansiyalari orqali amalga oshiriladi.

Yashirin komissiyalar va qo‘shimcha to‘lovlar kreditning umumiy qiymatini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Sug‘urta badallari, ko‘chmas mulkni mustaqil baholash uchun to‘lov, hisob yuritish uchun komissiya – bu xarajatlarning barchasi ko‘pincha kreditlash shartlari bilan dastlabki tanishishda e’lon qilinmaydi. Shartnomani imzolashdan oldin, barcha tegishli xarajatlarni o‘z ichiga olgan va ortiqcha to‘lov haqida haqiqiy tasavvur beradigan kreditning to‘liq qiymatini (PSK) aniqlashtirish shart.

Kredit shartnomasini diqqat bilan o‘rganish kelajakda yoqimsiz kutilmagan hodisalardan qochishga yordam beradi. To‘lovlarni kechiktirganlik uchun jarima sanksiyalari, kreditni muddatidan oldin qaytarish shartlari va foiz stavkasini o‘zgartirish tartibi to‘g‘risidagi bo‘limlarga alohida e’tibor qaratish lozim. Ba’zi banklar kreditni muddatidan oldin to‘lash uchun qo‘shimcha to‘lovlar joriy etadi yoki kredit berishning dastlabki oylarida bunday imkoniyatni cheklaydi.

Har qanday moliyaviy xizmatlarni olishda firibgarlik xavfi dolzarbligicha qolmoqda. Faqat litsenziyaga ega banklar va mikromoliya tashkilotlari bilan ishlang, O‘zbekiston Markaziy bankining amaldagi litsenziyasi mavjudligini tekshiring. Zarurat bo‘lmasa, hech qachon hujjatlarning asl nusxalarini uchinchi shaxslarga bermang va hujjatlarni taqdim etish zarur bo‘lganda, ulardan foydalanish maqsadi to‘g‘risida belgi qo‘ying.

Ko‘chmas mulk garovi o‘rniga muqobil kredit variantlari

Mikroqarzlar va iste’mol kreditlari o‘z ko‘chmas mulklarini xavf ostiga qo‘yishga tayyor bo‘lmaganlar uchun maqbul muqobil hisoblanadi. Ushbu moliyaviy mahsulotlar kamroq – odatda 100 million so‘mgacha mablag‘ olish uchun mo‘ljallangan, biroq rasmiylashtirish muddati sezilarli darajada tezroq, ya’ni 1 dan 3 ish kunigacha bo‘lishi bilan ajralib turadi. Bunday qarorlarning asosiy kamchiligi foiz stavkalarining yuqoriligi, ya’ni yillik 36-42 foizni tashkil etishi va aksariyat hollarda garov ta’minoti talab etilmasligidir.

Yangi ko‘chmas mulk sotib olish uchun ipoteka krediti, agar asosiy maqsad pul olish emas, balki uy-joy sotib olish bo‘lsa, optimal yechim bo‘lishi mumkin. O‘zbekistondagi zamonaviy ipoteka dasturlari 20 yilgacha bo‘lgan muddatga yillik 14 foizdan 22 foizgacha bo‘lgan stavkalarni taklif qiladi, bunda sotib olingan ko‘chmas mulk avtomatik ravishda kredit garoviga aylanadi. Bunday yondashuv uy-joy masalasini mavjud ko‘chmas mulkni garovga qo‘ymasdan hal qilish imkonini beradi.

Uy-joy ijarasi va ko‘chmas mulkni kreditga sotib olishni moliyaviy taqqoslash hozirgi bozor sharoitida oqilona qaror qabul qilishga yordam beradi. Uzoq muddatli istiqbolda uy-joyni sotib olish odatda ijaraga olishdan ko‘ra foydaliroq bo‘ladi, ayniqsa O‘zbekistonda ko‘chmas mulk narxlarining har yili 15-25 foizga oshishini hisobga olsak. Biroq, ijara katta moslashuvchanlik va harakatchanlikni ta’minlaydi, boshlang‘ich to‘lovni talab qilmaydi va sezilarli moliyaviy resurslarni bog‘lamaydi.

Kredit turi	maks. summa	Stavka, % yil.	Muddati	Talablar
Ko‘chmas mulk garovi ostida	2 mlrd so‘m	17-32%	20 yoshgacha	Garov, daromadni tasdiqlash
Iste’mol krediti	100 mln so‘m	28-42%	5 yilgacha	Daromadni tasdiqlash
Ipoteka	1,5 mlrd so‘m	14-22%	20 yoshgacha	Boshlang‘ich to‘lov 15-30%

Yodda tuting, ko‘chmas mulk garovi krediti jiddiy moliyaviy majburiyat bo‘lib, mas’uliyatli yondashuvni talab qiladi. Kredit bo‘yicha muntazam to‘lovlar oila umumiy daromadining 40 foizidan oshmasligi kerak va 3-6 oylik to‘lovlar miqdoridagi moliyaviy xavfsizlik yostig‘ining mavjudligi ehtimoliy vaqtinchalik qiyinchiliklarni mol-mulkni yo‘qotish xavfisiz yengib o‘tishga yordam beradi.

Batafsil

Bank yoki MKT – naqd pulda kreditni qaysi biridan olgan ma’qul?

14.04.2025

2 daqiqa

Bank yoki MKT – naqd pulda kreditni qaysi biridan olgan ma’qul?

Iste’mol kreditlash bozorida uzoq vaqtlardan beri banklar hukmronlik qilib kelishgan. Raqobatchilari yo‘qligi sababli, ular yetakchi mavqelarga ega bo‘lishgan. Hozir ham, katta tajriba va yirik kapitalga ega bo‘lganliklari uchun banklar boshqa kredit tashkilotlaridan ajralib turibdi. Bugungi kunda jismoniy shaxslar bilan ishlaydigan va ularga qarz beradigan ko‘plab boshqa firmalar bor.

Hozirda mikrokredit tashkilotlar mijozlarga qarzlar bo‘yicha yaxshi shartlarni taklif qilib, banklar bilan faol raqobatga kirishishmoqda. Bank krediti bahosi MKTga mikroqarzidan biroz pastroq, ammo hamma ham bankdan kredit olishni uddalay olmaydi. Banklar qarz oluvchini to‘lov layoqatini baholash masalasiga juda qattiq yondoshadilar va ko‘pincha kredit berishni rad etadilar. Statistikaga ko‘ra, qarz berishni MKTlar 10 tadan 3-4 tasini, banklar 10tadan 1 tasini ma’qullashadi.

Bank uchun qarz oluvchini tekshirish – chuqur va uzoq ishdir. Banklar ko‘pincha ish joyidan va daromad to‘g‘risidagi ma’lumotnomalarni taqdim etishni so‘rashadi. Banklar ham yirik summalarni berishadi, biroq ko‘pincha garovga qo‘yilgan ko‘char, ko‘chmas mulk yoki kafillik ostida.

Bugungi kunda mikrokredit tashkilotlari – kredit bozorining to‘la huquqli ishtirokchilari bo‘lib, qonuniy faoliyat yuritadilar va qiyin moliyaviy vaziyatda tezkor yordam berishga tayyordirlar.

Bankdan kredit olishdan farqli o‘laroq mikroqarzni olish ancha oson. Lekin, agar muddati o‘tishiga yo‘l qo‘ysangiz, bunday qarzdorlikni so‘ndirish qiyinroq kechadi. Muddati o‘tganda qarz foizlar, jarimalar va penyalar hisobiga tez ortishni boshlaydi. Shuni unutmangki, agar mikroqarzni katta bo‘lmagan muddatga olsangiz va o‘z vaqtida so‘ndirib borsangiz, u sizning foydangizga ishlaydi. Uni qanchalik tez so‘ndirsangiz, hamyoningizdan shunchalik kam pul ishlatishingizga to‘g‘ri keldi.

Batafsil

Kreditga mashina olamiz. Kreditning qaysi turi yaxshi ?

21.06.2024

2 daqiqa

Kreditga mashina olamiz. Kreditning qaysi turi yaxshi ?

Yangigina mashinani har kim ham bir yo‘la to‘lov bilan sotib ololmaydi. Ko‘p hollarda bunday xaridni qilish maqsadida avtomobil’ sotib olish bank yoki mikrokredit tashkilotidan qarz olishga to‘g‘ri keladi. Lekin bunday holda maqsadli kredit yoki naqd puldagi kreditning qaysi biri foydaliroqligini o‘ylab ko‘rishga arziydi. Keling,mazkur masalani tushunib olamiz va ushbu variantlarning ijobiy va manfiy tomonlarini ko‘rib chiqamiz.

Avtokredit va iste’mol krediti o‘rtasidagi farq nimadan iborat ? Bunday turdagi qarzlarni tasniflashdan boshlaymiz. Ulardan birinichisini (avtokreditni) maqsadli kreditlar sirasiga kiritish kerak. Bu shuni anglatadiki, qarz oluvchi bankdan faqat transport vositasini xarid qilishdan uchun ssudani olish huquqiga egaligi bildiradi. Bu yangi yoki ishlatilgan mashina bo‘lishi mumkin, lekin uni avtokreditlash dasturi bo‘yicha bank-kreditor bilan hamkorlik munosabatlarida bo‘lgan dilerlarning salonlaridan xarid qilish mumkin.

Maqsadli avtokreditni naqd puldagi kreditga nisbatan asosiy afzalliklarini belgilab olamiz:

 kichik foiz stavkalar;

 qarz rasmiylashtirishni qulayligi;

 chegirmalarni mavjudligi;

 hamkor-banklardan qiziqarli takliflar.

Avtomobil’ olish uchun kredit, Siz xarid qilayotgan transport vositasini garovga qo‘yishni nazarda tutadi. Binobarin, banklar qarzni o‘z vaqtida so‘ndirishilishini garov bilan ta’minlab olishadi, shuning uchun ham ular odatdagi foiz stavkalardan pastrog‘ini taklif etishadi (avtokreditga nisbatan naqd puldagi kreditlarga ular o‘rtacha 5-7%ga yuqori).

Avtokreditning iste’mol kreditidan farqlari.

Asosan, kreditlarning bunday turlaridagi farq bank tomonidan taqdim etilgan qarzning maqsadliligidan iborat. Avtokreditlash dasturi bo‘yicha faqat transport vositasini va faqat rasmiy dilerdan xarid qilish qilish mumkin. Avtokreditdan farqli o‘laroq iste’mol krediti har qanday narsani, shu jumladan avtomobil’ni sotib olish imkonini beradi. Buning ustiga iste’mol kreditida sotuvchi kim bo‘lishi to‘g‘risida talablar yo‘q: avtoni qo‘ldan yoki salondan sotib olishingiz mumkin. Iste’mol kreditining foiz stavkasi bo‘yicha to‘xtalsak, u avtokreditlash dasturiga nisbatan unchalik foydali emas.

Iste’mol qarzlarini qulayligi qator sabablardan iborat. Ular sirasiga quyidagilar kiradi:

mablag‘lardan o‘z hohishiga ko‘ra foydalanish mumkin;
dastlabki badal va garov sharti yo‘q;
sug‘urta majburiy hisoblanmaydi;
hohlagan joyga sarflaysiz.

Iste’mol kreditini olayotganda qarz oluvchibankka mablag‘larni u qayoqqa sarflashi to‘g‘risida hisobot bermasligi kerak. Agar kredit summasi yo‘l qo‘ysa, nafaqat avtomobilni xarid qilish mumkin.

Avtomobilni xarid qilish bo‘yicha kreditlashni turini yakuniy tanlash avtomobil’ xaridini maqsadlariga bog‘liq. Agar Siz rasmiy diler orqali yangi mashinani KASKO bilan sotib olishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, naqd puldagi kreditdan ko‘ra avtokreditni rasmiylashtirganingiz ma’qul. Agar siz yaroqda bo‘lgan avtomobilni hohlagan joydan sotib olishni mo‘ljallayotgan bo‘lsangiz, unda iste’mol kreditini ko‘rib chiqing.

Batafsil

O’zbekistonda mikroqarzni qizqa vaqt ichida qaytarish bo’yicha maslahatlar

02.12.2024

3 daqiqa

O’zbekistonda mikroqarzni qizqa vaqt ichida qaytarish bo’yicha maslahatlar

Mikroqarzni qisqa vaqt ichida qaytarish qarz oluvchi uchun bir qator muhim afzalliklarga ega:

Moliyaviy foyda: foizlar va jarimalarni tejash.
Kredit tarixi: O’zbekistonning kredit reytingiga ijobiy ta’siri.
Ko’ngil xotirjamligi va ishonch: Qarz bilan bog’liq stressdan qochish.

Keling, har bir nuqtani batafsil ko’rib chiqaylik:

Moliyaviy imtiyozlar: Mikroqarzni tezda qaytarsangiz, foizlarni sezilarli darajada tejaysiz. Mikroqarzlar odatda yuqori foiz stavkalariga ega va siz qarzni to’lamasdan qancha vaqt ketsangiz, shuncha ko’p to’laysiz. Bundan tashqari, siz kechiktirilgan to’lovlardan qochasiz, bu sizning qarz miqdorini sezilarli darajada oshirishi mumkin.

Kredit tarixi: O’zbekistonda, boshqa ko’plab mamlakatlarda bo’lgani kabi, qarz oluvchilarning kredit tarixini hisobga olish yuritiladi. Mikroqarzni o’z vaqtida to’lash kredit reytingiga ijobiy ta’sir qiladi. Bu sizga kelajakda kattaroq kreditlar olishda, masalan, avtomobil yoki ko’chmas mulk sotib olishda yordam berishi mumkin.

Ko’ngil xotirjamligi va ishonch: to’lanmagan qarzga ega bo’lish ko’pincha stress va xavotirga sabab bo’ladi. Mikrokreditning tez qaytarilishi ushbu psixologik yukdan xalos bo’lish va moliyaviy jihatdan o’zingizni ishonchli his qilish imkonini beradi.

Mikroqarzni tezda to’lash bo’yicha samarali maslahatlar

Qarzni tezda to’lash uchun quyidagi maslahatlarga amal qilish tavsiya etiladi:

Совет	Описание
Byudjet tuzing	Daromad va xarajatlarni tahlil qiling, to’lash uchun maksimal mumkin bo’lgan miqdorni ajrating
Qo’shimcha daromad manbalarini izlang	Yarim kunlik ish, frilans, keraksiz narsalarni sotish
Qayta moliyalash	O‘zbekistondagi boshqa bank yoki mikromoliya tashkilotida pastroq foiz stavkasida mikrokreditni qayta moliyalashtirish imkoniyati
Vaqtidan avval to’lash
Kreditor bilan muzokaralar	Mikromoliya tashkilotida muddatidan oldin to’lash shartlarini bilib oling va ushbu imkoniyatdan foydalaning

Byudjet tuzing: Bu birinchi va eng muhim qadamdir. Daromad va xarajatlaringizni diqqat bilan tahlil qiling. Mikroqarzni to’lash uchun har oy ajratishingiz mumkin bo’lgan maksimal miqdorni aniqlang. Qarzingizni to’lashingiz mumkin bo’lgan miqdorni oshirish uchun keraksiz xarajatlarni kamaytiring.

Qo’shimcha daromad manbalarini qidiring: qo’shimcha daromad olish imkoniyatlarini ko’rib chiqing. Bu bo’sh vaqtingizda yarim kunlik ish, frilansing yoki keraksiz narsalarni sotish bo’lishi mumkin. Har qanday qo’shimcha daromad mikroqarzni tezroq qaytarishga yordam beradi.

Qayta moliyalash: O‘zbekistondagi boshqa bank yoki mikromoliya tashkilotida mikroqarzni pastroq foiz stavkasida qayta moliyalash imkoniyati haqida bilib oling.

Erta to’lash: O’zbekistondagi ko’plab mikromoliya tashkilotlari qo’shimcha to’lovlarsiz mikroqarzni muddatidan oldin to’lash imkonini beradi. Mikromoliya tashkilotingiz bilan ushbu shartlarni tekshiring va qo’shimcha mablag’ingiz bo’lsa, ushbu imkoniyatdan foydalaning.

Kreditor bilan muzokaralar: Agar moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelsangiz, mikromoliya tashkiloti bilan muloqot qilishdan qochmang. To’lovni kechiktirish yoki qarzingizni qayta tuzish imkoniyatini muhokama qilish uchun ular bilan bog’laning. Ko’pgina kreditorlar mas’uliyatli qarz oluvchilarni yarim yo’lda joylashtirishga tayyor.

Mikroqarzni oldini olish bo’yicha maslahatlar

Mikroqarz qarzi bilan bog’liq muammolarni oldini olish uchun bir nechta asosiy qoidalarga amal qilish muhimdir:

Faqat o’zingizga qodir bo’lgan narsani qarzga oling

Bu moliyaviy savodxonlikning oltin qoidasi. Mikroqazr olishdan oldin moliyaviy imkoniyatlaringizni diqqat bilan baholang. Oylik byudjetingizga zarar yetkazmasdan qarzingizni o’z vaqtida to’lashingizga ishonch hosil qiling. Esda tutingki, mikroqarzlar ko’pincha yuqori foiz stavkalariga ega, shuning uchun qarzni to’lash qobiliyatiga ishonchingiz komil bo’lishi kerak.

Imzolashdan oldin shartnoma shartlarini diqqat bilan o’rganing

Hech qachon shartnomani to’liq o’qimasdan imzolamang. Foiz stavkasi, to’lov shartlari, kechiktirilgan to’lovlar va boshqa muhim shartlarga e’tibor bering. Agar biror narsa tushunarsiz bo’lsa, MFO xodimlariga savol berishdan tortinmang. Esingizda bo’lsin, O’zbekistonda qarz oluvchilarning huquqlarini himoya qiluvchi “Mikromoliya to’g’risida”gi qonun mavjud.

Byudjetingizni rejalashtiring va kutilmagan xarajatlarni ta’minlang

Barcha daromad va xarajatlaringizni hisobga oladigan moliyaviy reja tuzing. Kutilmagan holatlar uchun «xavfsizlik yostig’ini» qoldirish muhimdir. Bu kutilmagan moliyaviy qiyinchiliklarda mikroqarz bo’yicha kechikishlarning oldini olishga yordam beradi.

Batafsil

Аvtokreditni qanday olish mumkin: qadam-baqadam yoʼriqnoma

30.07.2024

3 daqiqa

Аvtokreditni qanday olish mumkin: qadam-baqadam yoʼriqnoma

Аgar Sizda jamgʼarib qoʼygan mablagʼingiz yetarli boʼlmasa, unda sizga katta ehtimol bilan avtokredit olish uchun ariza berishingizga toʼgʼri keladi. Yaxshiyamki, hozirgi vaqtda avtokreditni olish anchagina oson boʼldi.

1-qadam: Аvtokreditlashni asosiy shartlarini quyidagilar orqali oʼrganib chiqing

banklar va mikrokredit tashkilotlarida;
avtomobilь ishlab chiqaruvchilarini rasmiy dilerlarini salonlarida;
xarid qilish uchun eng yaxshi kreditlarni tanlab olish boʼyicha ixtisoslashtirilgan agregatorlarda.

2-qadam: Oʼz qarz yukingizni baholang

Qarz yuki – barcha joriy qarzdorlik va rejalashtirilayotgan kreditni oʼrtacha oylik daromadga foizli nisbati.

Masalan, Sizning oylik maoshingiz 4,0 mln.soʼmni tashkil etsa, Sizga 2 mln.dan do 2,6 mln soʼmgacha miqdorda oylik toʼlov hisobladigan kreditni olish tavsiya etiladi.

3-qadam: Oʼz kredit tarixingizni tekshiring

Sizning kreditni toʼla olish qobiliyatingiz, sizga avtokredit ajratilishida muhim omil boʼlib hisoblanadi. Аgar siz yaxshi kredit tarixiga ega boʼlsangiz, moliyaviy muassasalar ishonch bilan sizga yondoshadi. Yomon kredit tarixiga ega boʼlsangiz, buning aksi boʼladi.

Shunga qaramay, yomon kredit tarixiga ega boʼlish Sizga kredit ajratilmaydi degan tushunchani hosil qilmaydi, biroq Sizga dastlabki badalni koʼp miqdorda kiritishingizga yoki yuqoriroq foiz stavkalarda toʼlov qilishingizga toʼgʼri keladi.

4-qadam: Kreditni dastlabki maʼquloviga erishing

Kreditni dastlabki maʼqulovi – kreditor (u bank, MKT yoki avtomobil ishlab chiqaruvchisini dileri boʼladimi), agar oʼz qaroringizni oʼzgartirsangiz, undan voz kechish imkoniyati bilan muayyan mablagʼ miqdorida kredit ola olishingiz huquqini tasdiqlaydi.

Dastlabki maʼqullov sizning moliyaviy holatingizni baholanishini talab qilishi sababli sizning arizangizni maʼqullashini kafolatlamasa ham, u sizga kredit ajratilish yoki ajratilmasligi toʼgʼrisida yaxshi tassavvur yaratadi. Bundan tashqari, dastlabki maʼqullov sizga qarzni soʼndirish boʼyicha oʼz imkoniyatlaringizni real baholashda asqotadi.

5-qadam: Dastlabki badalni kiriting

Keynigi qadam – avtomobilьni sotayotan shaxs bilan oldi-sotdi shartnomasini tuzish. Bir qaqtni oʼzida dastlabki badal kiritiladi. Dastlabki badalning miqdori 0% dan — 50% gacha iborat boʼlib, dastlabki badal qancha koʼp boʼlsa, shuncha foiz stavkasi pastroq boʼladi.

6-qadam: KАSKO sugʼurta polisini rasmiylashtiring

Аvtokreditni ajratilishida KАSKOni rasmiylashtirish talab qilinadi. Bunda kredit tashkilotlari sugʼurta polisini sotib olish mumkin boʼlgan kompaniyalarni, oʼz hamkorlarini roʼyxati bilan cheklab qoʼyishadi.

7-qadam: Quyidagi hujjatlarni moliyaviy muassasaga taqdim qiling

avtokreditini berish toʼgʼrisidagi ariza;
pasport nusxasi;
avtomobilni oldi-sotdi shartnomasi;
jismoniy shaxsning daromad manbalari toʼgʼrisida maʼlumotnoma, pensiya yoki boshqa daromad manbalari toʼgʼrisida maʼlumotnoma.

8-qadam: Аvtomobilni sotuvchidan olib keting

Аvtokredit qarz oluvchining ssuda hisob raqamidan kredit shartnomasi asosida sotuvchining talab qilib olinadigan depozit hisob raqamiga mablagʼ oʼtkazish yoʼli bilan beriladi, bundan keyin bitim tuzilgan hisoblanadi.

Topshirish dalolatnomasini imzolashdan oldin, avtomobilni koʼrikdan oʼtkazish va hujjatlarda xato bor yoʼqligini tekshirib olish muhim hisoblanadi. Аniqlangan kamchiliklarni dalolatnoma kiritish lozim – shunda oʼz huquqlaringizni zarur boʼlganda sud tartibida himoyaqilish oson boʼladi.

Shundan soʼng qarz oluvchiga faqat avtobilni hisobga qoʼyishi va kreditor foydasiga avtomobilni garov taʼminoti sifatida taqdim etishi kerak boʼladi.

Batafsil

O‘zbekistonda mikroqarz to‘lov muddati qanday uzaytiriladi?

02.12.2024

4 daqiqa

O‘zbekistonda mikroqarz to‘lov muddati qanday uzaytiriladi?

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda mikroqarzlar juda mashhur moliyaviy vositaga aylandi. Ko’pgina fuqarolar kichik miqdordagi tez va kam miqdoeda kreditlar uchun mikromoliya tashkilotlariga murojaat qiladilar.

Biroq, qarz oluvchilar ko’pincha yuqori foiz stavkalari yoki kutilmagan holatlar tufayli bunday kreditlarni o’z vaqtida to’lashda qiyinchiliklarga duch kelishadi va mikroqarzni to’lash muddatini uzaytirish kerak.

Mikroqarzni to’lashda qiyinchiliklar yuzaga kelganda, mumkin bo’lgan yechimlardan biri uzaytirish – kredit shartnomasining amal qilish muddatini uzaytirishdir. Bu sizga qarzingizni to’lash uchun qo’shimcha vaqt olish va kechiktirilgan to’lovlardan qochish imkonini beradi. Prolongatsiyalar vaqtincha moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan, ammo yaqin vaqt ichida kreditni qaytarishni rejalashtirgan qarz oluvchilar uchun foydali vosita bo’lishi mumkin.

Ushbu maqolada biz O‘zbekistonda mikroqarzni to‘lov muddatini qanday uzaytirish mumkinligini, buning uchun qanday shartlar bajarilishi kerakligini va uzaytirish uchun ariza berishda nimalarga e’tibor berish kerakligini ko‘rib chiqamiz.

O’zbekistonda mikroqarzni to’lash muddatini qanday uzaytirish mumkin

O‘zbekistonda mikroqarz to‘lov muddatini uzaytirishning bir necha yo‘li mavjud. Keling, asosiy variantlarni ko’rib chiqaylik:

Kredit shartnomasi shartlariga muvofiq uzaytirish

O’zbekistondagi ko’plab mikromoliya tashkilotlari standart kredit shartnomasining bir qismi sifatida kengaytma xizmatlarini taklif qiladi. Odatda bu imkoniyat dastlab shartnomada ko’rsatilgan.

Xizmat shartlari farq qilishi mumkin, lekin ko’pincha quyidagilarni o’z ichiga oladi:

- Shartlar: 7 kundan 30 kungacha uzaytirish mumkin.
- Komissya: yangilash uchun odatda kredit summasining 1-3% qo’shimcha to’lov undirilishi mumkin.
- Kerakli hujjatlar: qoida tariqasida, pasport va muddatni uzaytirish uchun ariza yetarli.

Mikroqarzni shartnomasini qayta tuzish

Qayta qurish – bu kredit shartnomasi shartlarini o’zgartirish, u nafaqat muddatni uzaytirishni, balki foiz stavkasini, oylik to’lov miqdorini va boshqa parametrlarni o’zgartirishni ham o’z ichiga olishi mumkin.

O‘zbekistonda mikroqarzni qayta tuzish kredit olingan tashkilotda amalga oshirilishi mumkin. Ba’zi yirik banklar boshqa tashkilotlar tomonidan berilgan kreditlar bo’yicha restrukturizatsiya xizmatlarini ham taklif qilishadi.

Qayta qurishning afzalliklari:

Oylik summani sezilarli darajada kamaytirish imkoniyati.
Kechiktirilgan to’lovlardan va salbiy kredit tarixidan qochish imkoniyati.

Kamchiliklari:

Kredit bo’yicha ortiqcha to’lovning umumiy miqdorini oshirish.
Kelajakda yangi kreditlar olishda yuzaga kelishi mumkin bo’lgan qiyinchiliklar.

Kreditor bilan bog’lanish

Agar mikroqarzni to’lashda qiyinchiliklar yuzaga kelsa, kreditor bilan o’z vaqtida bog’lanish juda muhimdir. Kredit tashkiloti bilan ochiq va halol muloqot optimal yechim topishga va kechikishning salbiy oqibatlaridan qochishga yordam beradi.

Mikroqarzni uzaytirish yoki qayta tuzish uchun ariza berish uchun siz rasmiy ariza yozishingiz kerak. Mana shunday bayonotga misol:

«Tashkilot nomi» MFO direktoriga

Qarz oluvchining to’liq ism sharfi

Shartnoma raqami: XXX

Bayonot

Vaqtinchalik moliyaviy qiyinchiliklar tufayli KK.OO.YYYY yildagi XXXX-sonli shartnoma boʻyicha mikroqarzni toʻlash muddatini 30 kunga uzaytirish imkoniyatini koʻrib chiqishingizni soʻrayman. Qarzni KK OO.YYYYgacha toʻliq toʻlash majburiyatini oʻz zimmamga olaman.

Sana, imzo»

Agar qarz beruvchi muddatni uzaytirishdan bosh tortsa, umidsizlikka tushmang – bu holda siz quyidagi variantlarni sinab ko’rishingiz mumkin:

Qisman qayta qurishni so’rang, masalan, oylik to’lov miqdorini kamaytirish.
Hozirgi kreditni to’lash uchun qulayroq shartlarda yangi kredit olish uchun boshqa moliya institutiga murojaat qiling.
Qarzni to’lash uchun foydalanilmagan mulkni sotishni o’ylab ko’ring.
Bankrotlik e’lon qilish imkoniyatini o’rganish uchun so’nggi chora sifatida advokatdan maslahat so’rang.

Esda tutingki, kreditor bilan o’z vaqtida bog’lanish va murosali yechim topish har doim muammoga e’tibor bermaslik va qarzlarni to’plashdan afzalroqdir.

Qarz oluvchilar uchun maslahat

Mikroqarz uchun ariza berishdan oldin moliyaviy imkoniyatlaringizni baholang

Mikroqarz olishdan oldin moliyaviy imkoniyatlaringizni diqqat bilan baholash kerak. Barcha daromad va xarajatlarni, shu jumladan kutilmagan xarajatlarni hisobga olgan holda byudjet tuzing. Bu kelajakda to’lov bilan bog’liq muammolardan qochishga yordam beradi.

Qarindoshlar yoki do’stlardan qarz olish, davlatdan ijtimoiy yordam yoki qulayroq shartlarda bank krediti kabi moliyaviy yordam olishning muqobil variantlarini ko’rib chiqing.

Shartnoma shartlarini diqqat bilan o’rganing

Mikroqarz olish uchun ariza berishda shartnomaning quyidagi bandlariga alohida e’tibor bering:

Параметр	На узбекском	На что обратить внимание
Процентная ставка	Foiz stavkasi	Yillik va kunlik stavka
Сроки погашения	To’lov muddatlari	To’lov sanalari va miqdori
Штрафы	Jarimalar	Hisoblash miqdori va shartlari
Возможность пролонгации	Uzaytirish imkoniyati	Xizmat shartlari va narxi

Kechikishlarni e’tiborsiz qoldirmang

Mikroqarz to`lovini kechiktirish jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin: jarimalar, buzilgan kredit tarixi va hatto sud jarayonlari. To’lovni to’lashda qiyinchiliklarga duch kelsangiz, yordam uchun darhol kreditor yoki ixtisoslashgan tashkilotlarga murojaat qiling.

O‘zbekistonda qarz oluvchilarga yordam ko‘rsatuvchi tashkilotlarning aloqalari:

Организация	Контакты	Вид помощи
O’zbekiston Markaziy banki	+998 71 200-00-44	Maslahatlashuvlar, shikoyatlarni ko’rib chiqish
O’zbekiston banklari assotsiatsiyasi	+998 71 244-45-48	Yuridik yordam, vositachilik
Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyati	+998 71 207-47-01	Yuridik yordam, maslahatlar
Zaimer.uz moliyaviy supermarketi	+998 78 113-22-72	Bepul maslahatlar

Batafsil

O‘zbekistonda yakka tartibdagi tadbirkorlar va kichik biznes uchun mikroqarzlar: aylanma mablag‘larga tezkor kirish va rivojlanish

08.09.2025

9 daqiqa

O‘zbekistonda yakka tartibdagi tadbirkorlar va kichik biznes uchun mikroqarzlar: aylanma mablag‘larga tezkor kirish va rivojlanish

Quyida tadbirkorlar uchun keng tarqalgan mikromoliyalashtirish dasturlarining batafsil sharhi keltirilgan: boshlang‘ich va tarmoq mahsulotlari, o‘zini o‘zi band qilganlar uchun yechimlar, shuningdek, qarz oluvchiga qo‘yiladigan talablar va banklar bo‘yicha shartlarni taqqoslash. Tushunarliroq bo‘lishi uchun to‘lov hisob-kitoblari misollari va amaliy izohlar kiritilgan.

1. Biznes uchun mikrokreditlarning asosiy turlari

1.1 Boshlang‘ich mikroqarzlar

Boshlovchi tadbirkorlar uchun bosqichma-bosqich boshlang‘ich dasturlar mavjud. Misol – yakka tartibdagi mehnat faoliyatidan rasmiy daromadga ega bo‘lmagan 18 yoshdan 60 yoshgacha bo‘lgan jismoniy shaxslar uchun «Biznesga birinchi qadam» mikroqarzi. Pog‘onali moliyalashtirish modeli:

1-bosqich: 8 240 000 so‘mgacha, muddati 36 oygacha, stavkasi 27-28% yillik.
2-bosqich: summasi 20 000 000 so‘mgacha, muddati 24 oygacha, stavkasi yiliga 25% atrofida.
3-bosqich: summasi 30 000 000 so‘mgacha, muddati 36 oygacha, stavkasi yiliga 25% atrofida.

To‘lovga misol (annuitet): 8 240 000 so‘m miqdorida 36 oyga. 28% yillik bilan taxminiy oylik to‘lov ≈ 340 836 so‘m. 20 000 000 so‘m miqdorida 24 oyga 25% bilan – ≈ 1 067 430 so‘m. 30 000 000 so‘m miqdorida 36 oyga 25% bilan – ≈ 1 192 795 so‘m.

Bunday bosqichma-bosqichlik kichik chekdan boshlashga, kredit intizomini shakllantirishga, shundan so‘ng kattaroq limitlarga o‘tishga yordam beradi. Odatda minimal hujjatlar to‘plami va mablag‘larning maqsadli ishlatilishi (uskunalar, xomashyo, ijara) tasdig‘i talab qilinadi.

1.2 Tarmoq mikroqarzlari

Iqtisodiy rivojlanishning ustuvor tarmoqlari uchun maqsadli dasturlar ko‘zda tutilgan. Misol: bir qator banklarda qishloq xo‘jaligi va quyosh energiyasi uchun 21% yillik, 10 yilgacha muddatga, summasi 300 000 000 so‘mgacha bo‘lgan mahsulotlar mavjud.

Quyosh panellari, invertorlar, mahkamlash va o‘rnatish tizimlarini sotib olishni moliyalashtirish.
Qishloq xo‘jaligi loyihasini qo‘llab-quvvatlash: urug‘lar, tomchilatib sug‘orish, kichik mexanizatsiyalash texnikasi, sovutish uskunalari.
Oshirilgan muddatlar (120 oygacha) – kapital qo‘yilmalarning uzoq muddatli qoplanishi uchun qulay.

To‘lov namunasi: 300 000 000 so‘m miqdorida 120 oyga. 21% yillik bilan annuitet to‘lovi ≈ 5 997 950 so‘m/oy. Mavsumiy daromadli loyihalar uchun mavsumiylikni hisobga olgan holda jadvalni muhokama qilish maqsadga muvofiq.

1.3 O‘zini o‘zi band qilganlar uchun mikroqarzlar

«Mahalla-Biznes» formatidagi dasturlar o‘zini o‘zi band qilgan mahalla aholisiga mo‘ljallangan. Limit – 30 000 000 so‘mgacha, muddat – 48 oygacha, stavka – 27% yillik. Ko‘pincha ta’minotning oddiy shakli – sug‘urta polisi yoki kafillik (1-2 kafil) nazarda tutiladi.

Hunarmandlar, go‘zallik ustalari, kuryerlar, yetkazib berish xizmatlari va chakana savdo uchun mos keladi.
Mablag‘lar sarflash materiallari, asbob-uskunalar xarid qilish, ish o‘rni ijarasi, marketing uchun yo‘naltiriladi.
Kartaga barqaror tushumlar va aniq to‘lovlar bilan keyingi sikl uchun limit oshirilishi mumkin.

< 2. Qarz oluvchilar uchun shartlar va talablar

2.1 Asosiy talablar

Ko‘pchilik banklar va MFOlar o‘xshash asosiy mezonlar to‘plamini taqdim etadi. Asosiy fikrlar:

Qarz oluvchi yoshi: 18 yoshdan 60 yoshgacha.
O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligi yoki ro‘yxatdan o‘tgan tadbirkor/yuridik shaxs maqomiga ega bo‘lish.
Boshqa muassasalarda shartlar bajarilmagan faol kechikish va qayta tuzilishlarning yo‘qligi.
Tadbirkorlik faoliyatini moliyalashtirishda YATT yoki MCHJni ro‘yxatdan o‘tkazish; o‘zini o‘zi band qilganlar uchun – maqomini tasdiqlash.
Hujjatlar: pasport/ID, STIR, bank hisobidan ko‘chirma, manzilni tasdiqlash, zarur hollarda – pul oqimlari hisob-kitobi bilan sodda biznes-reja.

2.2 Kredit tarixi va moliyaviy holati

Muassasalar kredit tarixini Kredit axborot tahliliy markazi (KATM) orqali tahlil qilib, to‘lov intizomi, ochiq majburiyatlar soni va qarz yukiga e’tibor qaratadi.

Umumiy qarz yuki (UKY): barcha kredit va qarzlar bo‘yicha jami majburiyatlar tasdiqlangan daromadlar bilan taqqoslanadi. Asosiy maqsad – to‘lovlar biznesning kassa oqimini «yeb qo‘ymasligi» uchun oylik daromadning oqilona ulushidan chetga chiqmaslik.
Jami qarz bo‘yicha chegara: ko‘plab dasturlar ichki chegaraga amal qiladi, bunda qarz oluvchining bozor bo‘yicha umumiy qarzi oshib ketmasligi kerak (mo‘ljal – mikro format uchun 100 000 000 so‘mgacha, bank va mijoz profiliga bog‘liq).
Pul oqimlari: karta/hisobga muntazam tushumlar, kontragentlar bilan shartnomalar, barqaror POS tushumlari – ma’qullash uchun kuchli dalillar.
Ta’minot: sug‘urta polisi, kafillik, katta miqdorlarda – likvid aktivlar garovi. Mikrolimitlar uchun ko‘pincha sug‘urta/kafil yetarli bo‘ladi.

Ma’qullash imkoniyatini qanday oshirish mumkin: ariza berishdan oldin kichik kreditlarni to‘lash, 3-6 oylik aylanma bilan ko‘chirmalarni taqdim etish, xaridning o‘zini qoplash hisob-kitobini (uskunalar, xomashyo) ilova qilish, mavsumiylikni (agar mavjud bo‘lsa) va 2-3 oylik to‘lov uchun oqilona likvidlik zaxirasini ko‘rsatish.

Jadval: O‘zbekistonning turli muassasalarida mikroqarzlar shartlarini taqqoslash

Muassasa	maks. summa	Muddati	Stavka	Maxsus shartlar
Mikrokreditbank	8,24-30 mln so‘m	36 oygacha	25-28%	O‘zini o‘zi band qilganlar va boshlovchilar uchun uch bosqichli dastur
Trastbank	10-30 mln so‘m	12-36 oy	24-25%	Sug‘urta polisi talab qilinadi; kafolat bo‘lishi mumkin
Hamkorbank	5 mlrd so‘mgacha	48 oygacha	24% dan	Boshlovchi tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlash; individual jadvallar
Kapitalbank	300 mln so‘mgacha	10 yoshgacha	21% dan	Quyosh energetikasi va agrosektor uchun maqsadli dasturlar

*Haqiqiy shartlar qarz oluvchining profili, ta’minoti, aylanmasi va bankning ichki siyosatiga bog‘liq. Agar komissiya va sug‘urta mavjud bo‘lsa, samarali stavka farq qilishi mumkin.

Amaliyot: to‘lov jadvali, komissiyalar, sug‘urta

Jadval turi: annuitet (teng to‘lov) rejalashtirish uchun qulay; tabaqalashtirilgan ortiqcha to‘lovni kamaytiradi, lekin birinchi to‘lovlardan yuqori bo‘ladi.
To‘lovlar: bir martalik to‘lov (0-2%), hisob xizmati, SMS ogohlantirishlarni ulash uchun. Bu xarajatlar samarali stavkani shakllantiradi.
Sug‘urta: Mikro chiziqlar bo‘yicha ko‘pincha minimal va arzon, ammo xavflarni kamaytiradi va tasdiqlash ehtimolini oshiradi.
Muddatidan oldin to‘lash: jarimalar/komissiyalarni aniqlashtiring; ko‘p dasturlar 3-6 oydan keyin qo‘shimcha to‘lovlarsiz qisman muddatidan oldin to‘lashga ruxsat beradi.

Chek-list: ariza topshirishdan oldin nimalarni tayyorlash kerak

Pasport/ID va STIR.
Holatni tasdiqlash: YATT/MCHJni ro‘yxatdan o‘tkazish yoki o‘zini o‘zi band qilish hujjati.
3-6 oylik hisob/karta ko‘chirmalari (mablag‘lar harakati, tushumlar muntazamligi).
Xarid/loyiha o‘zini oqlashining qisqacha hisob-kitobi: summa, daromad prognozi, o‘zini oqlash muddati, fors-major zaxirasi.
Ta’minot hujjatlari (kafillar, polis, garov – zarurat tug‘ilganda).

Mikroqarz – kichik biznesni boshlash va kengaytirish uchun qulay vosita. Haqiqiy ehtiyojni aniqlang (uskunalar, xomashyo, marketing), qarz yukini tekshiring va hujjatlarni to‘plang. Oylik to‘lovni aniq hisoblash, to‘g‘ri jadvalni tanlash va 2-3 to‘lov uchun yetarli likvidlik zaxirasi mablag‘ olingandan keyingi birinchi oydayoq biznes barqarorligini oshiradi.

3. Mikroqarzlar va bank kreditlarini taqqoslash – stavkalar, limitlar, muddatlar, talablar

3.1 Mikroqarzning afzalliklari

Tezlik – asosiy argument. Mikroqarzlar bo‘yicha yechim haftalar o‘rniga bir necha kun ichida, onlayn kanalda esa ba’zan ish soatlarida paydo bo‘ladi. Kirish chegarasi pastroq: hujjatlar paketi ixchamroq, aylanmalar va tarix davomiyligi talablari yumshoqroq. Boshlovchi tadbirkorlar uchun bu uzoq tanaffuslarsiz savdoni yo‘lga qo‘yish imkoniyatidir: birinchi partiyani xarid qilish, ijara, marketing – aynan shu moddalar ko‘pincha dasturga qarab 30-300 million so‘mgacha bo‘lgan mikrochiziqlar bilan yopiladi.

3.2 Mikroqarzning kamchiliklari

Resurs narxi yuqoriroq. Mikromoliyalash bo‘yicha foiz stavkalari odatda klassik bank kreditlaridan 2-8 f.p.ga yuqori, limitlar kamtarroq, muddati esa qisqaroq. To‘lov gorizonti ixcham bo‘lganligi sababli pul oqimiga bo‘lgan yuklama ortadi, shuning uchun kassa uzilishlarini ayniqsa puxta rejalashtirish talab etiladi. Agar loyiha ko‘p mablag‘ talab qilsa va o‘zini qoplash muddati 36-60 oyni tashkil etsa, kichik va o‘rta biznes uchun kredit liniyasi yoki imtiyozli tarmoq dasturini ko‘rib chiqish yaxshiroqdir.

Parametr	Mikroqarz (MFO/bank)	Kichik va o‘rta biznes uchun bank krediti	YATT uchun izoh
Qaror vaqti	1-3 ish kuni, ba’zan 4-8 soat	5-15 ish kuni	Shoshilinch xaridlar yoki kassa uzilishini yopishda o‘rinli
Cheklov	5 dan 300 million so‘mgacha	100 milliondan 5 milliard so‘mgacha va undan yuqori	Boshlash va aylanma uchun – mikroqarz; kengaytirish uchun – kredit
Muddati	6-36 oy, ba’zan 48 oygacha	24-84 oy	Uzoq loyihalarni klassik kredit bilan moliyalashtirgan ma’qul
Stavka	~24-30% yillik	~14-26% yillik, imtiyozli dasturlarda quyida	Nominal qiymatni emas, balki samarali qiymatni komissiya va sug‘urta bilan taqqoslang
Hujjatlar	Kompakt paket	Kengaytirilgan paket, moliyaviy hisobot	Mikroqarzni 1 kunda yig‘ish osonroq
Ta’minot	Polis, kafillar; yirik cheklar bo‘yicha garov	Garov + kafillik	30 million so‘mgacha bo‘lgan summalar uchun ko‘pincha sug‘urta yetarli bo‘ladi

4. Muqobil moliyalashtirish variantlari – kichik va o‘rta biznes kreditlari, imtiyozli dasturlar, aylanma mablag‘lar

4.1 Kichik va o‘rta biznes uchun kreditlar

Loyiha 24-48 oy va undan yuqori muddatni talab qilsa, bank kreditlari ishonchli muqobil bo‘lib qoladi. Masalan, so‘mda 24-30% atrofidagi stavkalar, alohida dasturlarda qat’iy garovsiz 300 000 000 so‘mgacha bo‘lgan limitlar, shuningdek, savdo uchun milliy valyutadagi bozor nominallari yoki AQSH dollarida 14% gacha bo‘lgan 12 oygacha bo‘lgan qisqa muddatli qarorlar. Bunday mahsulotlar aylanma mablag‘ va moslashuvchan jadvalni sozlashga qaratilgan.

4.2 Maxsus biznes dasturlari

Ayrim toifadagi tadbirkorlar uchun maxsus liniyalar mavjud: kichik biznesga yordam, qishloq xo‘jaligi, quyosh energiyasi, hunarmandlar uchun dasturlar. Cheklovlar 300 000 000 so‘mgacha, muddat – 7 yilgacha, stavka – hamkorlikdagi jamg‘armalar va kafolatlar ishtirokida yillik 18% dan boshlanadi. Bunday yechimlar uzoq muddatli xarajatlarni qoplaydigan kapital talab qiluvchi xaridlar uchun mos keladi: sovutish quvvatlari, GESlar, texnologik uskunalar.

️ 5. Davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash va tartibga solish – mikromoliya tashkilotlari, iste’molchilar himoyasi, imtiyozlar

5.1 Qonunchilik bazasi

Mikromoliya tashkilotlari faoliyati milliy qonunchilik bilan tartibga solinadi: litsenziyalash, shartlarni oshkor etish va xatarlarni boshqarish talablari bozorning shaffofligi va qarz oluvchilarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. Summalar va stavkalar bo‘yicha ichki limitlar komplayens tomonidan nazorat qilinadi, mijozni polislar va komissiyalar bo‘yicha xabardor qilish qoidalari esa shartnomada va individual shartlarda qayd etiladi. YaTT uchun kreditning to‘liq qiymati, muddatidan oldin to‘lash tartibi va ehtimoliy jarimalar haqidagi bo‘limlarni diqqat bilan o‘qish foydali.

5.2 Qo‘llab-quvvatlash dasturlari

Davlat tashabbuslari qarz mablag‘lari qiymatini pasaytiradi: foiz stavkasini subsidiyalash, qisman kafolatlar, ustuvor tarmoq yo‘nalishlari. Natijada tadbirkor uchun yakuniy stavka bozor stavkasidan 2-6 foiz bandga past, garov talablari esa yumshoqroq bo‘lishi mumkin. Amalda, bu oylik to‘lovlarni ortiqcha to‘lamasdan uskunalarni moliyalashtirish yoki xodimlarni kengaytirish imkoniyatidir.

6. Tadbirkorlar uchun tavsiyalar – mikroqarz tanlovi, narxi, to‘lov jadvali

6.1 Maqbul mahsulotni tanlash

Maqsaddan boshlang: 3-6 oylik boshlang‘ich kapital, xarid davri uchun aylanma mablag‘lar yoki 18-36 oylik o‘zini oqlash imkoniyatiga ega uskunalar. So‘ngra summa, muddat va real pul oqimini taqqoslang. Oylik sof foyda 6 000 000 so‘m bo‘lganda, to‘lovga ko‘pi bilan 35-45% – ya’ni 2,1-2,7 mln so‘m yo‘naltirish xavfsiz. Samarali qiymat bo‘yicha takliflarni taqqoslang: nominal stavkaga berish, sug‘urta, SMS-xizmat uchun komissiyani qo‘shing. Agar mahsulotlar o‘xshash bo‘lsa, bepul muddatidan oldin to‘lash huquqi va shaffof jadvalga ega variantni tanlang.

6.2 Moliyalashtirishga tayyorgarlik

Hatto soddalashtirilgan rejimda ham aniq moliyaviy hisobni yuriting: hisobvaraq ko‘chirmalari, kassa daftari, dalolatnomalar. Yangi ariza berishdan oldin joriy kichik kreditlarni to‘lang – bu skoring profilini yaxshilaydi va qarz yukini kamaytiradi. 2-3 ta muassasani o‘rganing va parallel ravishda ariza topshiring, lekin bir vaqtning o‘zida o‘nlab so‘rovlardan qoching: ortiqcha tekshiruvlar kredit reytingini pasaytirishi mumkin. 1 sahifali qisqa reja tayyorlang: pul nima uchun kerak, loyiha bo‘yicha marja qancha, kelgusi 6-12 oy uchun to‘lovlar taqvimi qanday ko‘rinishga ega.

9. O‘zbekistonda mikromoliyalash istiqbollari – raqamlashtirish, tezkorlik, maqsadli mahsulotlar

Bozor raqamli vitrinalar va avtomatik skoring orqali tezlashmoqda. Onlayn arizalar 24/7 ko‘rib chiqiladi va masofaviy identifikatsiya ofisga tashriflarni minimallashtiradi. Hunarmandlar, xizmat ko‘rsatish iqtisodiyoti, «yashil» loyihalar uchun maqsadli dasturlarning o‘sishi kutilmoqda. Davlatning qo‘llab-quvvatlashi bilan resurslar narxi asta-sekin pasaymoqda, yakka tartibdagi tadbirkorlar va mikrobiznes uchun moliyalashtirish imkoniyatlari esa ortib bormoqda. Tadbirkorlar vaqtdan yutadi va aylanmani rejalashtirishning qulay vositasiga ega bo‘ladi.

Xulosa – biznes o‘sishi uchun mikroqarzdan qanday foydalanish

O‘zbekistonda yakka tartibdagi tadbirkorlar va kichik biznes uchun mikrokreditlar – agar maqsad tushunarli bo‘lsa, summa pul oqimi bilan taqqoslanadigan bo‘lsa va jadval operatsion faoliyatni buzmasa, samarali vositadir. Samarali stavkani tahlil qiling, komissiyalar va muddatidan oldin to‘lash shartlarini qayta tekshiring, 2-3 oylik to‘lov uchun zaxira saqlang. Dolzarb parametrlar uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri banklar va mikromoliya tashkilotlariga murojaat qiling: ularning rasmiy veb-saytlarida yangi limitlar, stavkalar va qarz oluvchilarga qo‘yiladigan talablar e’lon qilinadi. Bugungi puxta o‘ylangan yechim ertaga o‘nlab soatlar va millionlab so‘mlarni tejaydi.

Batafsil

Mikroqarzni qaytarmaslik qanday oqibatlarga olib keladi?

30.07.2024

2 daqiqa

Mikroqarzni qaytarmaslik qanday oqibatlarga olib keladi?

Bank va mikrokredit tashkilotlarining ko‘pgina mijozlari qarz qaytarib berilmasa qanday oqibatlarga olib kelishini bilishmaydi. Agar qarz qaytarilmasa nima bo‘ladi ?

Dastlab mikroqarzlarni to‘lanmasligining oqibatlari to‘g‘risida to‘xtab o‘tamiz.

Mikroqarzlarni to‘lanmasligining oqibatlariga quyidagilar kiradi:

Qo‘ng‘iroqlar.
Shaxsiy uchrashuvlar.
Sud qarori — odamdan qarzni undirishni eng tezkor usuli. Sudning MKT foydasiga qaroridan keyin, sud ijrochilari bank kartalaringizni va mol-mulkingizni xatlashlari mumkin.

Qarz oluvchini qarzni vaqtida qaytara olmasligini 3 ta varianti bor:

Shartnomadagi qo‘pol xatolar.
Qarz restrukturizasiya qilinishi.
Qarz qayta moliyalashtirilishi.

Biroq, odatda yuqorida keltirilgan vaziyatlarning biriga tushib qolish biroz qiyinroq. Siz restrukturizasiya va qayta moliyalashtirish taomillarini qo‘llashga erishishingiz mumkin, ammo ular sizni javobgarlikdan ozod etmaydi, balki shunchaki shartnoma shartlari o‘zgartiriladi va qarzni to‘lash muddatlari uzaytiriladi.

MKT nomidan xodimlar qarzni undirishadi.

Biroq, MKTning undirish xizmati xodimlari mijoz bilan noma’qul muomala qilish, ovoz ko‘tarish, qo‘rqitish va uy egasining ruxsatisiz ichkariga kirish huquqlariga ega emasdirlar. Agar bunday holat ro‘y bergan bo‘lsa, har qanday fuqaro huquqni muhofaza qilish organlariga ariza berishi mumkin.

Qarz yukini qanday kamaytirish mumkin?

Buning uchun MKT murojaat qilishingiz va vaziyatingiz qiyinligini tushuntirishingiz kerak. Ba’zi MKTlar va banklar sizni vaziyatingizni to‘g‘ri tushungan holda, muayyan muddatga foizlar hisoblanishini to‘xtatishlari mumkin. Biroq buning uchun Siz zarur dalillarni, masalan, ish beruvchi bilan bekor qilingan mehnat shartnomasini nusxasi yoki siz jiddiy kasal bo‘lganligingiz to‘g‘risidagi kasalxonadan ma’lumotnomani taqdim etishingiz zarur bo‘ladi.

Qarz qanchalik ortishi mumkin?

Asosiy qarz bo‘yicha muddati o‘tgan qarzdorlikka shartnomangizda belgilangan foizlar summasi qo‘shiladi. Ba’zan MKTlar ma’lumotlarni buzib ko‘rsatishadi va qonun yoki shartnomaga ko‘ra belgilangandan ancha ko‘proq summalarni so‘rashadi. Qarzdorlikni to‘lashdan avval, uni albatta qayta tekshiring. Shuningdek Siz MKTdan qarz to‘lashni kechiktirganingiz uchun jarimalarni bekor qilishni talab qilish huquqiga egasiz.

Muhim

Qonunga ko‘ra, MKTlar qarz summasidan 2 baravar ortiq bo‘lmagan summani undirishlari mumkin.

Qanday qilib MKTlarni qonunbuzarligi uchun javobgarlikka tortish mumkin ?

Agar MKT xodimlari hayotingiz va sog‘lig‘ingizga tahdid qilsa – ichki ishlar organlariga ariza yozamiz va dalillarni ilova qilamiz: telefon suhbatlari yozuvlari, xabarlarni skrinshotlari yoki guvohlarni jalb qilamiz. Agar ichki ishlar organlari arizani qabul qilishdan bosh tortsa, ulardan yozma javobni taqdim etishni talab qiling.

MKT tomonidan har qanday qonunbuzarlikka yo‘l qo‘yilganda, Markaziy bankka shikoyat qilamiz, chunki u MKTlar faoliyatini nazorat qiladi, buni pochta, Markaziy bankning ishonch telefoni yoki sayti orqali qilish mumkin.

Batafsil

O’zbekistonda mikroqarz olish uchun nimani garov sifatida qo`llash mumkin

12.02.2025

6 daqiqa

O’zbekistonda mikroqarz olish uchun nimani garov sifatida qo`llash mumkin

O‘zbekistonda mikroqarz olish aslida unchalik qiyin emas. Mikroqarzlar qulayligi, rasmiylashtirish tezligi va olish qulayligi tufayli O‘zbekistonda ommabop moliyaviy vositaga aylandi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2021-yilda mamlakatimizda taqdim etilgan mikroqarzlar hajmi 32 % oshib, 12,7 trillion so‘mga yetdi. Mikroqarzning o‘rtacha miqdori 3-5 million so‘m atrofida bo‘lib, muddati 30 kundan 1 yilgacha.

Mikroqarz olishda garov kreditorning xatarlarini kamaytirish va mablag’larning qaytarilishini ta’minlash uchun zarur. Bu mikromoliya tashkilotlariga (MFO) yanada qulay shart-sharoitlarni taklif qilish imkonini beradi: pasaytirilgan foiz stavkalari (garovsiz mikroqarzga nisbatan yiliga o’rtacha 10-15 foizga past) va oshirilgan summalar (50-100 million so’mgacha).

Garov asosida mikroqarzlarning afzalliklari

Pastroq foiz stavkalari (garovsiz qarzlar uchun yillik 60-100% o‘rniga 40% dan 55% gacha)
Katta miqdorda (1-2 milliard so‘mgacha) olish imkoniyati
To‘lov muddati davomiyligi (3-5 yilgacha)
Qarz oluvchining kredit tarixiga nisbatan kamroq talablar

Garov asosida mikroqarzlarning kamchilklari

Agar kredit qaytarilmasa, garovni yo’qotish xavfi
Garovni baholash va sug‘urta qilish zarurati (qo‘shimcha xarajatlar garov qiymatining 1-2%)
Ariza topshirish jarayoni uzoqroq (garovsiz mikroqarzlarga nisbatan bir necha soat oʻrniga 1-2 kun)

O‘zbekistonda mikroqarz olish uchun qanday garov turlari mos keladi?

Sotiladigan buyumlar

Avtomobil

O‘zbekistonda mikroqarz olishda eng keng tarqalgan garov turlaridan biri avtomobil hisoblanadi. Avtomobil uchun asosiy talablar:

Chiqarilgan yili: 15 yildan otiq emas (aniq MFO-ga qarab)
Holati: texnik holati yaxshi, jiddiy shikastlanmagan
OSGO VTS (OSAGO) bo’yicha sug’urta mavjudligi

Avtomobil garovini rasmiylashtirish xususitalari:

Mustaqil ekspert bahosi talab qilinadi (narxi taxminan 200 000 – 300 000 so’m)
Garov shartnomasini notariusda rasmiylashtirish (2024-yil holatiga davlat boji 600 000 – 900 000 so‘m)
Avtomobil egasida qoladi, lekin sotishda cheklovi bilan

Qarz miqdori odatda avtomobilning baholangan qiymatining 60-80% ni tashkil qiladi.

Ko’chmas mulk

O‘zbekistonda mikroqarz olish uchun quyidagi ko‘chmas mulk qarz garovi sifatida ishlatilishi mumkin:

Xonadon
Xususiy uy
Yer uchastkasi (ayrim MFO-larda)
Tijorat ko’chmas mulki

Ko’chmas mulkka qo’yiladigan asosiy talablar:

Shahar yoki chekka joylashuv
Barcha kommunikatsiya vositalari mavjudligi
Hech qanday taqiqlar yo`qligi
Yaxshi holat (turar joy uchun)

Qarz miqdori odatda mulkning bozor qiymatining 50-60% gacha. Garovni ro’yxatdan o’tkazish notariusda ro’yxatdan o’tishni talab qiladi.

Zargarlik buyumlari

Zargarlik buyumlari quyidagi parametrlar bo’yicha baholanadi:

Oltinning tozaligi (odatda 585 va undan yuqori deb qabul qilinadi)
Mahsulot og’irligi
Qimmatbaho toshlarning mavjudligi

Zargarlik buyumlariga qo’yiladigan talablar:

Namuna raqami mavjudligi
Jiddiy shikastlanmagan
Og’irligi kamida 5 gramm (mikromoliya tashkilotiga qarab)

Zargarlik buyumlarini garovga qo’yish xavfi MFO-da saqlangan zargarlik buyumlarini almashtirish yoki buzish ehtimolini o’z ichiga oladi. Qarz miqdori odatda mahsulotlarning baholangan qiymatining 50-60% ni tashkil qiladi.

Qimmatli qog‘ozlar

Quyidagi qimmatli qog’ozlar garov sifatida qabul qilinishi mumkin:

O’zbekiston davlat obligatsiyalari
Birjada sotiladigan O‘zbekistonning yirik kompaniyalarining aksiyalari
Ishonchli banklarning depozit sertifikatlari

Qarz miqdori odatda qimmatli qog’ozlar bozor qiymatining 50-70% ni tashkil qiladi.

Kafolatlar

Jismoniy shaxsning kafolati

Kafilga qo’yiladigan asosiy talablar:

Yoshi 21 yoshdan 65 yoshgacha
Rasmiy ravishda tasdiqlangan doimiy daromad
Yaxshi kredit tarixi
Joriy kredit majburiyatlari bo`lmasa

Kredit kafilining javobgarligi:

Kafil qarz oluvchi bilan birgalikda javobgar bo‘ladi
Qarz to‘lanmagan taqdirda, qarz kafildan undirilishi mumkin
Kafilning javobgarligi kredit to‘liq qaytarilgunga qadar saqlanib qoladi

Yuridik shaxsning kafolat xati

Kafolat beruvchi yuridik shaxsga qo’yiladigan talablar:

Критерий	Требование
Faoliyat muddati:	kamida 2 yil
Moliyaviy ahvol	barqaror, moliyaviy hisobotlar bilan tasdiqlangan
Daromad:	Yiliga kamida 1 mlrd
Kredit tarixi	ijobiy
Sud jarayoni	Katta da’volar yo’q
Soliq qarzining	yo’qligi

Kafolat xati kompaniya rahbari tomonidan imzolanishi va notarial tasdiqlanishi kerak. Kafolat miqdori odatda kompaniyaning yillik daromadining 10-15% dan oshmasligi kerak.

To’g’ri garov turini qanday tanlash mumkin?

O’zbekistonda qarz olishda moliyaviy imkoniyatlarni baholash

Garov turini tanlashdan oldin moliyaviy imkoniyatlaringizni diqqat bilan baholashingiz kerak:

Oylik daromadingizni tahlil qiling. O’rtacha, mikroqarz bo’yicha oylik to’lov sizning daromadingizning 30-40 foizidan oshmasligi kerak. Masalan, daromadingiz 3 000 000 so’m bo’lsa, to’lov 900 000 – 1 200 000 so’mdan oshmasligi kerak.
Muntazam xarajatlaringiz va majburiyatlaringizni baholang. Mikroqarzni to’laganingizdan so’ng yashash uchun yetarli pulingiz bo’lishiga ishonch hosil qiling.
O’z aktivlaringizni hisobga oling. Agar sizda garov sifatida taqdim etishga tayyor bo’lgan qimmatbaho mulkingiz bo’lsa, bu sizga mikroqarz bo’yicha yanada qulayroq shartlarni olishga yordam beradi.
Mumkin bo’lgan xavflarni ko’rib chiqing. Misol uchun, agar siz mashinadan garov sifatida foydalanishni rejalashtirmoqchi bo’lsangiz, agar biror narsa noto’g’ri bo’lsa, usiz ham qila olishingizga ishonch hosil qiling.

Mikromoliya tashkilotining shartlarini o’rganish

O‘zbekistonda MFO-dan mikroqarz olishdan oldin shartlarni diqqat bilan o‘rganib chiqing:

Foiz stavkalarini solishtiring. O‘zbekistonda ular garov turi va kredit shartlariga qarab yillik 30% dan 100% gacha o‘zgarishi mumkin.
Qarz shartlariga e’tibor bering. Ular odatda 6 oydan 24 oygacha o’zgarib turadi, lekin ba’zi MFO-lar uzoqroq muddatlarni taklif qilishi mumkin.
Garovga qo’yiladigan talablarni ko’rib chiqing. Misol uchun, agar siz mashinani garov sifatida ishlatishni rejalashtirmoqchi bo’lsangiz, uning yoshi va holati qanday bo’lishi kerakligini tekshiring. Ko’pgina mikromoliya tashkilotlari garov sifatida 10-15 yildan oshmagan avtomobillarni qabul qiladi.
Muayyan turdagi garov uchun qancha pul olishingiz mumkinligini bilib oling. Qoida tariqasida, MFO garovning taxminiy qiymatining 50-70% miqdorida qarz beradi.
Garovni baholash shartlari bilan tanishing. Ba’zi MFO-lar baholashni o’zlari amalga oshiradilar, boshqalari esa mustaqil baholashni talab qilishi mumkin.
Garovni saqlash shartlarini tekshiring. Misol uchun, avtomobilni garovga qo’yishda, ba’zi MFO-lar uni ishlatishni davom ettirishga ruxsat berishlari mumkin, boshqalari esa uni saqlashga o’tkazishni talab qiladi.

O‘zbekistonda mikroqarz olish uchun bilish muhim bo‘lgan xavf va nyuanslar

Mikroqarzni qaytarmasangiz nima bo’ladi?

O‘zbekistonda mikroqarz to‘lamaslik jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin:

garovni yo’qotish. MFO qarzni to’lash uchun garovni sotish huquqiga ega.
Salbiy kredit tarixi. Kredit byurosiga qarzni kechiktirish to’g’risida ma’lumot beriladi, bu kelajakda kredit olishda qiyinchiliklarga olib keladi.
Sud jarayoni. MFO qarzni majburiy undirish uchun sudga da’vo qilishi mumkin.
Qo’shimcha xarajatlar. Asosiy qarzga qo’shimcha ravishda siz jarimalar, jarimalar va sud xarajatlarini to’lashingiz kerak bo’ladi.

Jarimalar va penyalar

O‘zbekistonda kechiktirilgan mikroqarzlar uchun jarima va penyalar qonun va shartnoma shartlari bilan tartibga solinadi:

Тип санкции	Максимальный размер	Период начисления
Jarima	Kechiktirilgan to’lov summasining 50% gacha	Kechiktirilgan taqdirda bir martalik to’lov
Penya	Kuniga kechiktirilgan to’lov summasining 0,1% gacha	Har bir kechikish kuni uchun
Jarima va penyalarning umumiy miqdori	Qarz summasining 50% dan oshmasligi kerak	Shartnomaning butun muddati uchun

Shuni ta’kidlash kerakki, jarima va penyalarning aniq miqdori MFO va shartnoma shartlariga qarab farq qilishi mumkin.

O‘zbekistonda qarz olish uchun murojaat qilishda shartnomani diqqat bilan o‘rganish muhimligi

Sizning manfaatlaringizni himoya qilish uchun mikroqarz shartnomasini diqqat bilan o’rganish juda muhim:

Foiz stavkasi: ko’rsatilgandek ekanligiga ishonch hosil qiling. O‘zbekistonda mikroqarzlar bo‘yicha stavka yiliga 30-100% tashkil etadi.
Qarz muddati: Sizning to’lov imkoniyatlaringizga mos kelishini tekshiring.
To‘lov jadvali: to‘lovlarni qanchalik tez-tez va qanday miqdorda amalga oshirish kerakligini bilib oling (mikroqarzni to‘lash muddatini qanday uzaytirish mumkinligini bilib oling).
Muddatidan oldin to’lash shartlari.
Jarimalar: kechiktirilgan to‘lovlar uchun jarimalar va penyalar miqdorini aniqlang.
Garovni sotish shartlari: MFO qanday va qachon garovni undirib qo’yishi mumkin.

Shartnomadagi «kichik bosma xarflar» ga alohida e’tibor bering. U muhim shartlarni o’z ichiga olishi mumkin, masalan:

Условие	Возможные нюансы
Garov sug’urtasi	MFO qarz oluvchi hisobidan garovni sug’urtalashni talab qilishi mumkin
Foiz stavkasining o’zgarishi	Muayyan sharoitlarda MFO stavkasini bir tomonlama o’zgartirish imkoniyati
Qo’shimcha to’lovlar	Hisobni saqlash yoki SMS-xabarnomalar uchun yashirin to’lovlar
Qarzni uzaytirish shartlari	Qarz muddatini uzaytirishda mumkin bo’lgan cheklovlar yoki qo’shimcha to’lovlar

Esda tutingki, shartnomani diqqat bilan o’rganish va uning barcha bandlarini tushunish kelajakda yoqimsiz kutilmagan hodisalar va moliyaviy muammolardan qochishingizga yordam beradi. Agar shartnomaning biror bandi sizga tushunarli bo‘lmasa, Zaimer.uz xodimlariga savol berishdan tortinmang.

Batafsil